Vanaf de zijlijn

Het afgelopen jaar, en zeker het afgelopen half jaar, sneuvelde de ene na de andere coach in de topsport. Bij sommige zag iedereen het bij de aanstelling al aankomen (Stam – Feyenoord, Maaskant – VVV), bij sommige hield de coach het zelf voor gezien (Sloetski – Vitesse, Groenendijk – Ado Den Haag), bij anderen was het afgelopen zomer nog ondenkbaar (Van Bommel – PSV). In mijn eerste zin schrijf ik het woord topsport, waar natuurlijk het woord voetbal had moeten staan. En met name het slagveld in het Nederlandse betaalde voetbal viel mij op. Mijn eigen belofte, dat ik ondernemers coach in het beter worden in de (online) marketing, levert weinig toegevoegde waarde als een coach zo gemakkelijk inwisselbaar is. Is coachen niets meer en niets minder dan een beetje vanaf de zijlijn iets roepen? Zijn coaches niets meer en niets minder dan schreeuwende ouders langs de lijn, maar zonder kinderen? En is het niet ondenkbaar, dat net als in de financiële wereld met beleggers, de beste, meest succesvolle coaches, enkel meer geluk hebben gehad dan andere? Dus de vraag: heeft een coach toegevoegde waarde? Het antwoord probeer ik te halen uit mijn eigen ervaringen…en wederom de sport.

Begeleiden

De nauwe definitie van coach, zeker in de topsport, is een (hoofd)trainer die als eindverantwoordelijke voor de resultaten van de sporters wordt gezien. Iedereen kan zich coach noemen. Daarom kom je ze ook in allerlei soorten en maten tegen: de positivo, de schreeuwer, de stille, de kromme.

Iedereen kan zich coach noemen, maar niet iedereen is een begeleider. Begeleider is een synoniem van het woord coach waar alleen in het woord al veel meer lading zit. Een begeleider klinkt namelijk veel meer als iemand die helpt, die stuurt, die luistert, die (liefdevol) corrigeert. Kortom, als iemand die je probeert verder te helpen. Klinkt niet verkeerd hè? Maar hoe komt het dat er veel dit soort mensen sneuvelen? En er, zeker zakelijk, ontzettend veel van zijn, en maar weinige zich goed geholpen voelen? Als er weer zakelijke coach sneuvelt in mijn netwerk, spreekt men wel eens van een ‘klik’ die er niet zou zijn. Wat maakt een goede coach, wat maakt een goede begeleider, en wat  is jouw rol daarin?

Eén coach is geen coach

Gezien het recente overlijden van de groot dichter Jules Deelder, een icoon van ons land, is geen stukje compleet met een mooi citaat van deze man.

Als je de beperkingen kent, kun je daarbinnen onbeperkt te werk gaan. – Jules Deelder

Iedereen kan en mag coach zijn en er zijn vast heel veel hele goede. Het begint echter bij jezelf. Je moet in staat zijn om in te zien dat een begeleider je niet kan helpen bij het oplossen van al je problemen. Ten eerste, ben je het altijd zelf die een gedragsverandering doorvoert. Dat kan niemand voor je doen. Ten tweede, een coach is iemand die in een bepaald aspect heel goed is. Een stukje uit een puzzel. Een begeleider die je een stuk op weg kan helpen op een bepaald aspect in je werk, je privé. Ten derde begint alles bij doelen, het kunnen inzien waar je naar toe wilt. Ten slotte zijn de omstandigheden, het moment, zeer bepalend.

Belangrijkste voorwaarden om een bepaalde groei mee te maken ben je zelf. Een begeleider kan je alleen maar begeleiden als je begeleid wilt worden (volg je hem nog?). Daar gaat het vaak al mis. Een coach is alleen zinvol als jij zelf bepaalde doelen wilt realiseren. Een coach kan helpen om die doelen scherp te maken. Een goede coach kan ook helpen om te kijken welke doelen hij of zij jou dan kan in begeleiden. Want let’s face it… een coach is zeker geen almachtige en de beste coaches weten dat zeer goed. Een coach is iemand die jou op een bepaald moment op een bepaalde ontwikkeling kan begeleiden. Een briljante coach is iemand die weet wanneer zij moet instappen, en zeker wanneer zij weer moet uitstappen.

In deze tijd ontwikkelen veel generatiegenoten zich op veel vlakken tegelijk. We hebben de stempel starter (op de arbeidsmarkt) achter ons gelaten, zijn ondernemer of high potential, hebben een sociaal leven overeind te houden, beginnen, hebben of willen een gezin, hebben nog een familie om rekening mee te houden en als het even kan willen we echt de planeet redden en verduurzamen. Zelfs als dat betekent minder vlees eten en een keertje of tig minder vliegen. Maar met al deze schaakborden…wanneer doe je het goed?

Velen van ons kiezen of krijgen een coach op het gebied van ontwikkeling van competenties. Veelal, zo niet uitsluitend, zakelijk ingestoken om ons een effectieve, inlevende professional te maken. Als je daar echt in moet ontwikkelen…top! Maar wat gebeurt er op al die andere schaakborden? Let’s face it…vele van ons weten echt niet waar we mee bezig zijn! We zijn best beperkt in het overzien van zoveel verantwoordelijkheden en mogelijkheden. We lullen achteraf wel recht wat krom is, alsof we media training hebben gehad bij een betaald voetbal club. Zouden we niet even stil moeten staan bij elk schaakbord en eens kijken wie ons waar mee zou kunnen helpen? Heel specifiek, kleine doelen, kleine ontwikkelingen. Zou een begeleider niet op sommige momenten echt heel waardevol kunnen zijn?

Sluiter

Het werd deze herfst gebracht als een dramatische gebeurtenis: de eventuele scheiding van Kiki Bertens en Raemon Sluiter. En toen het zover was, was heel sportminnend Nederland in shock. Het leek of je partij moest kiezen. Hoe kon die Bertens nu die sympathieke Sluiter aan de kant zette…had hij niet alles voor haar gedaan? Was zij niet groot geworden door hem? Of aan de andere kant: eindelijk die clown weg die alle aandacht op eiste rondom Kiki. Eigenaardige gekke Rotterdammer die alleen maar coach was omdat die het zo goed deed in de media. Wat had hij zelf nu eenmaal bereikt?

Als je goed je best deed, en tussen de schreeuwende koppen en opiniemakers heen las, las je een succesverhaal in de coaching. Het verhaal van Sluiter en Bertens heeft mij juist het vertrouwen gegeven dat een coach je heel veel verder kan helpen, mits je bereid bent heel hard zelf te werken en de coach zich heel zelfbewust is van zijn rol en het moment. Dat Bertens zo veel beter geworden is, is haar eigen verdienste. Ze heeft de juiste de mensen om zich heen die haar op het juiste moment begeleiden in haar ontwikkeling. Dat zij het nu tijd vindt om afscheid te nemen van Sluiter, en dat hij daar ontzettend trots op is, laat zien dat ze beide ontzettend veel hebben gehaald uit hun onderlinge samenwerking. Sluiter heeft zijn talenten perfect in kunnen zetten in zijn rol als begeleider van de ontwikkelingen die Kiki wilde doormaken. Het is nu tijd voor een volgende stap. En daar zijn andere mensen voor nodig. Sluiter zijn “werk” zit er op.

Wens voor 2020

Tot slot een wens voor het magische jaar 2020. Waarom magisch? Vroeger tijdens de studie (ik voel mij net een oude opa) moesten we altijd nadenken over het jaar 2020, hoe de wereld er dan zou uitzien en hoe belangrijk MVO daarin zou zijn. Mijn wens voor het komende jaar voor jou, ja echt voor jou en niet voor die andere lezers die al gestopt zijn met lezen, is dat je de rust creëert om eens na te gaan op welke schaakborden jij speelt en op welk bord jij een beetje hulp kan gebruiken. En vraag daar eens om in je netwerk, bij bekende… en het zal je verrassen… opeens blijkt dat jij niet de enige bent die hier mee worstel (trust me), dat er al velen zijn die hun weg daarin gezocht hebben (trust me) en sommige zelfs al gevonden…en zij kunnen je weer een stukje op weghelpen. Denk niet meer in coaches, maar in begeleiders. Mijn leven had de laatste 2 jaar er heel anders uitgezien zonder de juiste begeleiders. Uiteindelijk ben jezelf degene die een ontwikkeling inzet. Go for it!